People pissin` on the stairs, you know they just don`t care
I can`t take the smell, can`t take the noise
Got no money to move out, I guess I got no choice
Rats in the front room, roaches in the back
Junkies in the alley with a baseball bat
I tried to get away but I couldn`t get far
`cuz a man with a tow truck repossessed my car
(Fragment Grand Master Flash,´The Message’)
Ik heb bijna dezelfde leeftijd als de Bijlmer. Geen moeilijke berekening voor wie weet dat de eerste flat opgeleverd werd in 1968.
Als pioniers in de flat Koningshoef zagen wij om ons heen, hoe de wijk uit de grond werd gestampt, die tien jaar later wereldwijd bekendheid zou krijgen. Niet zoals beoogd: de functionele stad, maar als onherbergzaam getto, vergelijkbaar met achterstandsbuurten in Parijs en New York. Zelf hadden we het er enorm naar ons zin. We konden eindeloos spelen op de maaivelden. En als iemand ons in 1971 had voorspeld dat het grootste deel van de wijk dertig jaar later tot de grond zou worden afgebroken, hadden wij daar smakelijk om gelachen. Er was namelijk niets mis met onze luxe, ruime vijfkamerflat met lift, verwarming, dubbele beglazing en balkon.
Masterplan
De Bijlmermeer moest een stad van de toekomst worden, gebouwd volgens de principes van de functionele stad. Een stad waarin wonen, werken, verkeer en recreatie ruimtelijk gescheiden zouden zijn. (Bron:Archief Stadsdeel Zuidoost)
“‘Hoe zit het eigenlijk met de veiligheid in de wijk?” vraag ik quasi bezorgd aan de mevrouw achter de balie van verkooppunt ZO!Wonen aan de Bijlmerdreef. Ietwat geschrokken van de blik die ze mij toewerpt, val ik bijna uit mijn rol. Ik doe mij voor als potentiële koper, maar dit is blijkbaar zelfs voor een buitenstaander geen intelligente vraag: “Ach, de verhalen die je hoort over de Bijlmer zijn allang achterhaald. Het is bewezen dat het hier net zo veilig is als in andere delen van Amsterdam. Heel veel oud-bewoners zijn sinds de vernieuwing weer teruggekomen, hoor!” overtuigt ze mij. Dan vraag ik of er nog woningen beschikbaar zijn rond de € 200.000. De meeste woningen in die prijsklasse blijken al verkocht te zijn. Er was zelfs sprake van lange wachtlijsten. Het enige project waarvoor ik mij nog kan inschrijven is de Kemper/ Nieuw Kempering, dat nog in aanbouw is. Verder zou ik nog in aanmerking komen voor een gerenoveerde woning in Nieuw Grubbehoeve. Hier is de flat zelf aangepakt, maar de woningen zijn nog exact gebleven zoals ze waren. Een aantal projecten hebben vertraging opgelopen, mede door de kredietcrisis. Maar winkelcentrum Kraaiennest, vlakbij Nieuw Koningshoef, wordt binnenkort vervangen door de Kameleon, een geheel nieuw winkelcentrum aan de andere kant van de Karspeldreef.
Met een vrachtlading aan kleurrijke informatiefolders loop ik weer naar buiten.
Thuis aangekomen, lees ik dat er in tot nu toe al 4000 nieuwe woningen zijn gebouwd en 6.000 gerenoveerd. Daar staat tegenover dat er totaal ca.6.500 hoogbouwwoningen worden gesloopt.
Het doel van de vernieuwing is om verschillen aan te brengen in de omgeving. Er is nu sprake van zowel hoog- als laagbouw, huur- als koopwoningen, arm als rijk, jong als oud, wit als zwart in de wijk. De vernieuwers werken niet vanuit een masterplan, maar zijn gewoon begonnen met het aanpakken van de meest problematische gebieden. Stap voor stap gaat het verder en zo kan men gemakkelijk plannen aanpassen aan veranderende omstandigheden en wensen van bewoners. Zo mochten kopers en huurders van de buurt Mi Akoma di Color, samen met de architect om de tafel om hun eigen woning te ontwerpen.
Bij de renovatie zijn de binnenstraten en andere donkere hoeken onderin de flats bewust weggewerkt en vervangen door bedrijfsruimten, ateliers, kinderopvangcentra, kerkzalen en woningen met tuin. Waar de functies in het oorspronkelijke plan gescheiden waren, wil men nu juist alles weer bij elkaar brengen. Het leven moet terug naar de straat. Autowegen zijn omlaag gebracht en parkeergarages die hun oorspronkelijke functie door de jaren heen verloren hadden, zijn afgebroken. De auto staat weer gewoon voor de deur of, in sommige luxe gevallen, zelfs in inpandige garages. Of deze aanpak effectief is, meet men om de twee jaar aan de hand van de zogenaamde Bijlmermonitor. (zie onder)
Buren
Als half-Surinaamse kinderen waren wij rond 1970 een bezienswaardigheid in de buurt. Er woonden toen nog maar weinig donkere mensen in Nederland, waarvan circa 8000 Surinamers, verspreid over de grote steden. En als we een keer niet gepest werden, vroegen mensen in de lift wel voorzichtig of ze ons haar even mochten aanraken. Er woonden wel veel allochtonen in de Bijlmer. Maar die kwamen uit Groningen en Limburg, of Duitsland en Italië.
Boven ons woonde Margit, met haar Oostenrijkse moeder en twee oudere broers. Ondanks het feit dat anderen klaagden over verloedering en een chronisch gebrek aan voorzieningen, is dit gezin tot het bittere eind in hun geliefde Bijlmerflat blijven wonen. Margit (47) woont inmiddels in Purmerend, maar: “Het is dat mijn moeder vanwege de sloop gedwongen was Koningshoef te verlaten, anders was ze daar tot haar dood gebleven.” Ze heeft plannen om binnenkort terug te gaan naar de Bijlmer. ”Ik heb hier een heerlijke jeugd gehad. En ik ben hier nog vaak. Mijn man die uit Ghana komt voelt zich hier prima thuis, net als ik.”
